Odpowiedź na to pytanie jest prosta i trudna zarazem. Odpowiadając w sposób prosty, sprawimy, że w umyśle pytającego szybko pojawi się prosty i jasny obraz druidyzmu. Ale będzie miał on swoją podstawową wadę - będzie szkicem, zarysem. Siłą rzeczy, będzie on niepełny, będzie prowokował dalsze pytania. I właśnie one są trudnością, wspomnianą na początku. Spróbujmy jednak podjąć to wyzwanie.

Czym więc jest druidyzm? Druidyzm jest systemem filozoficzno religijnym. Koniec. Kropka. Jest odpowiedź. Jednak nie wystarczająca. Dlatego rozwińmy odpowiedź, powoli odkrywając najważniejsze elementy tego, co można nazwać druidyzmem.

Na świecie istnieje wiele systemów filozoficznych. Konstrukcji logicznych, próbujących wyjaśniać naturę wszechświata i jego elementów. Każdy z tych systemów opiera się na jakimś założeniu lub grupie założeń, na bazie których buduje się następnie konstrukcje z wniosków, kolejno z siebie wypływających. Nie znamy dzisiaj ostatecznej Prawdy o Rzeczywistości. A nawet jeśli ją znamy, nie mamy możliwości ostatecznej jej weryfikacji. Po prostu my sami jesteśmy zbyt ograniczeni, by do końca odpowiedzieć sobie na pewne pytania. Nawet ludzie wypowiadający się z pozycji niezachwianej logiki i wiary w naukowe tłumaczenie wszystkich rzeczy, nie są w stanie z całą pewnością i odpowiedzialnością orzec, iż ich wizja, ich filozofia jest tą właściwą. Bowiem nawet oni zakładają, że ich sposób rozumienia świata - sposób logiczny i naukowy - jest właściwy. Jako argumentu używają zdania, że przecież wciąż poznaje się i rozwiązuje zagadki Wszechświata dzięki coraz doskonalszym urządzeniom i coraz doskonalszym definicjom, i że z czasem rozwiążemy wszystko. Wiemy jednak, że obraz Rzeczywistości - nawet odrzucając tezę, że jej prawa mogą się zmieniać - jest wciąż niepełny, a obszary z pozoru poznane, okazują się w pewnym momencie nie przystające do reszty. To tak jak z układanką - wydaje nam się, że wszystko pasuje, dokładamy wciąż nowe puzzle, aż tu nagle jeden z nich za nic nie chce dopasować się do reszty. Wtedy trzeba rozłożyć część mozaiki - czasem nawet całą - i ułożyć od nowa, z uwzględnieniem owego puzzla. Oczywiście, możemy tego nieszczęsnego puzzla odrzucić i udać, że nie istnieje. Ale będzie to postępowanie śmieszne, dziecinne i żałosne. Możemy też go na siłę wcisnąć, uprzednio przycinając do żądanych przez nasz kształtów. Taka praktyka jednak na dłuższą metę także okaże się zgubna. Jedyną pewną metodą (choć owej pewności też nie możemy być pewni) jest wspomniane rozłożenie i żmudne układanie całego fragmentu od nowa. Widzimy więc, że i owa "niezachwiana" logika także może ulec zachwianiu, jeśli któregoś dnia okaże się, iż wzięty przez nas do ręki fragment Rzeczywistości nijak nie daje się dopasować do reszty.

Skoro więc systemy filozoficzne bazują na jakichś założeniach, ich zwolennicy muszą "wierzyć" w prawdziwość tych założeń. Niezależnie od tego, jak bardzo będą chcieli opierać się na naukowym rozumowaniu, pewne elementy konstrukcji filozoficznych czy logicznych będą musieli przyjąć "na wiarę". Intuicyjnie - choć pewnie i samo istnienie intuicji będą odrzucać - będą skłaniać się ku takim, a nie innym elementom. Obojętnie czy nazwiemy je założeniami, dogmatami czy aksjomatami czy gadaniem dziadka Staszka.

Dochodzimy więc do drugiego członu odpowiedzi, udzielonej na początku. Dochodzimy do pojęcia "wiary", która jest niezbędnym elementem każdej religii. W podobny sposób, w jaki ateiści "wierzą" w słuszność ich założeń, tak osoby religijne "wierzą" w słuszność ich wyobrażeń o świecie. W tych wyobrażeniach miejsce "założeń bazowych" zajmują często istoty, czy byty określane mianem bogów, sił czy bytów sprawczych.

Druidyzm jest więc systemem - czasem nazywanym bardziej poetycko "ścieżką" - w którym występują elementy filozofii i religii. Nie jest to w stu procentach religia, gdzie na wszystkie pytania pojawia się odpowiedź "Bo bóg tak chciał", nie jest to także system, gdzie całkowicie odrzuca się działanie "wyższych sił sprawczych". Druidyzm stara się łączyć jedno i drugie. Przykład:

Możemy powiedzieć: "Bóg (czy bogowie) stworzyli słońce i księżyc." Możemy również powiedzieć: "Słońce i księżyc powstały w wyniku działania określonych praw i sił fizycznych". Ale możemy powiedzieć też: "Bóg (czy bogowie), stworzyli prawa natury, dzięki którym możliwe stało się powstanie słońca i księżyca". Trzecie sformułowanie zdaje się być najbliższe sposobom, za pomocą których druidzi starają się tłumaczyć świat. I nie chodzi o to, że druidyzm zawłaszcza sobie taki sposób myślenia, ale że podpisuje się pod nim.

Nie wiemy do końca, czym był dawny druidyzm. Ten z czasów celtyckich. I czy w ogóle można mówić dzisiaj o "dawnym druidyzmie". Nie to jest jednak tematem tego artykułu. Dla nas, żyjących na początku XXI wieku, ważne jest to, co przetrwało przez stulecia i co sami możemy dodać do spuścizny wieków. Nikt rozsądny nie twierdzi, że to, co dzisiaj nazywany druidyzmem, jest zbiorem autentycznych myśli ludzi, nazywanych przed wiekami druidami. To, ile uda nam się wydostać z otchłani przeszłości, jest zadaniem dla archeologów, historyków, etnologów i całej rzeczy ludzi zajmujących się badaniem historii. Jeśli więc usłyszycie, jak ktoś mówi "Ja jestem tym, który posiadł prawdziwą wiedzę o druidyzmie", możecie spokojnie zaśmiać mu się w twarz. Dzisiejszy druidyzm - ten w rozsądnym, a nie sekciarskim wydaniu - stara się być ścieżką adekwatną do dzisiejszych czasów, odpowiadać na pytania i zaspokajać potrzeby dzisiejszych ludzi, ludzi zagonionych w wielkim kotle codzienności, którzy zapominają o tym, że wciąż są cząstką Natury, a nie maszynami stworzonymi przez cywilizację na potrzeby cywilizacji. Nie jest jednak systemem, który neguje i zniechęca do świata. Wręcz przeciwnie, stara się pokazywać ów świat w taki sposób, by zachęcać ludzi do pełnego, ale i rozsądnego korzystania z jego dobrodziejstw.

Czy druidyzm można nazwać religią? Tak, można. Ale nie jest to religia w ścisłym tego słowa znaczeniu. Druidyzm jest bardziej stylem życia, sposobem postrzegania świata dookoła nas. Jasnym jest, że - jak każdy system filozoficzny - zawiera podstawowe założenia i - jak każda religia - zakłada istnienie sił, które możemy (ale nie musimy) określić mianem bogów.

Tak jak dzisiejszy druidyzm - choć czerpiący z dorobku dawnych wieków - z pewnością nie jest tożsamy z dawnym druidyzmem, tak ludzie, dzisiaj nazywający się druidami, nie są tożsami z tymi, których nazywano druidami tysiące lat temu. Kiedyś druidzi byli wąską grupą, posiadającą określoną wiedzę i status społeczny. Dziś bycie druidem nie oznacza automatycznie bycia kimś szczególnym dla innych ludzi. Kapłanem, magiem itp. Nie można nawet porównywać przeszłości z teraźniejszością, bowiem dawne społeczeństwa skonstruowane były w inny sposób, niż dzisiejsze. Choć kto wie, co przyniesie przyszłość? Dzisiejszy druid to ktoś posiadający określone spojrzenie na świat, wierzący w określone wartości, postępujący w określony sposób.

Podstawowym założeniem druidyzmu jest przekonanie (tożsame z wiarą) o istnieniu we Wszechświecie równowagi sił Natury. Dynamicznej równowagi sił. Z tego założenia wynika wiele następnych, opartych także o obserwacje otaczającego nas świata. Świata nie tylko fizycznego, zewnętrznego, ale również i duchowego, wewnętrznego. Druidzi widzą świat nie tylko oczyma filozofa i naukowca (we współczesnym tego słowa znaczeniu), ale również oczyma poety, artysty i człowieka świadomego istnienia rzeczy wymykających się ściśle naukowym metodom poznania. Nie negują osiągnięć współczesnej nauki, ale uważają, że istnieje jeszcze wiele rzeczy poza nią, które dopóty pozostaną nie odkryte, dopóki świat skupiał będzie się jedynie na "szkiełku i oku", zapominając lub celowo odrzucając wartości niezmierzalne fizycznie. Z tego wynika też wniosek, że ów brak równowagi w postrzeganiu świata jest przyczyną wielu (choć oczywiście nie wszystkich) problemów dzisiejszych społeczeństw jak i pojedynczych ludzi.

Można oczywiście stwierdzić w prosty i jasny sposób, że:

• druidzi wierzą w bogów i czczą siły Natury
• druidzi wierzą w istnienie magii i korzystają z niej
• druidzi wierzą w magiczne/boskie pochodzenie sztuki i uczuć, które wywołuje.
• druidzi uważają dzisiejszy stan świata za niewłaściwy, bo pozbawiony niezbędnej równowagi i swoimi działaniami dążą do jej przywrócenia.

Niemniej jednak - nawiązując do słów z początku tego tekstu - proste i jasne odpowiedzi, odnoszące się do spraw skomplikowanych nie tylko nie wyjaśniają ich, ale komplikują jeszcze bardziej. Dlatego też aby w pełni zrozumieć, czym jest druidyzm, nie wystarczy tylko przeczytać niniejszy tekst. Tak samo, jak nie da się w pełni zrozumieć, czym jest las, nie wchodząc pomiędzy jego drzewa.

Czeski