| Symbole druidyzmu. Część I. Rola symboli w druidyzmie |
 |
 |
 |
| Teksty - Filozofia | ||
| Wpisany przez Czeski | ||
| wtorek, 09 grudnia 2008 06:25 | ||
 Współczesny druidyzm, jak niemal wszystkie ścieżki duchowości, ma własny zestaw pojęć i symboli, którymi posługują się jego adepci. Część tej symboliki pochodzi z czasów historycznych i stanowi jeden z korzeni, na których wyrasta dzisiejsza filozofia. Inne symbole zostały stworzone lub zaczerpnięte z innych źródeł już współcześnie, jednak rola ich wszystkich jest wspólna - mają pomagać ludziom zrozumieć i możliwie w pełni korzystać z tego, co zawiera w sobie druidyzm.Trzeba wszakże wspomnieć o dwóch podstawowych rzeczach. Pierwsza z nich - czytelnicy moich (i nie tylko moich) artykułów na stronie z pewnością zwrócili uwagę na fakt, iż "nie ma jednego druidyzmu". Z tego właśnie wypływa konieczność uświadomienia sobie, że język symboli tej ścieżki, a także ich zestaw nie jest jedynym obowiązującym. Istnieją różne symbole i znaki, które są w różny sposób interpretowane zarówno przez grupy, jak i pojedyncze osoby. To, co chcę zawrzeć w niniejszym tekście, to tradycyjnie moje spojrzenie, bazujące na moich własnych doświadczeniach i kontaktach z poganami w Polsce i (ostatnio) na Wyspach Brytyjskich. Druga rzeczą jest to, iż w życiu człowieka symbole przewijają się codziennie, żeby nie rzec, bez przerwy. Gesty, które wykonujemy w kontaktach z ludźmi, często nieświadomie, zawierają w sobie określone symbole. Podanie ręki czy pogrożenie pięścią to gesty - właśnie - SYMBOLICZNE. Jednak istnieją różne grupy i kategorie symboli, wymienianie i analizowanie ich wszystkich nie ma tutaj najmniejszego sensu. Skupimy się tylko na tych, które mają znaczenie dla zasadniczego tematu. Inne pominiemy. Zacznijmy od ogólnych definicji: Symbol - najbardziej ogólnie jest to zastąpienie jednego pojęcia innym, krótszym, bardziej wyrazistym lub najlepiej oddającym jego naturę, albo mniej abstrakcyjnym. Jest to znak odnoszący się do innego systemu znaczeń, niż do tego do którego bezpośrednio się odnosi. Przykładowo symbol lwa oznacza nie tylko dany gatunek zwierzęcia, lecz często także siłę lub władzę. Symbole są pewnymi znakami umownymi, które w różnych kulturach mogą mieć różne znaczenia. - Wikipedia. Symbol [gr.], 1. znak umowny pełniący funkcję zastępczą wobec przedmiotu, przywodzący na myśl ów przedmiot. - Słownik wyrazów obcych PWN Symbol - przedmiot a. znak zastępujący, reprezentujący, oznaczający, przywodzący na myśl (na zasadzie umowy, asocjacji myślowej) jakieś pojęcie, czynność, przedmiot, zwł. widomy znak czegoś niewidzialnego; relig. (s. wiary) zbiór podstawowych zasad wiary chrześc. Symbolika - ogół symboli używanych w danej dziedzinie; znaczenie symboliczne, przenośne utworu, wydarzenia. - Słownik wyrazów obcych Władysława Kopalińskiego Powyższe definicje pozwalają w wystarczającym stopniu zorientować się, czym w powszechnym rozumieniu jest symbol. Więcej nawet - zastanów się, drogi czytelniku, co pojawiło się w twoim umyśle:
Zapamiętajmy ten moment, wrócimy do niego w dalszej części tekstu. Druidyzm jako filozofia operuje bogatym zestawem treści i znaczeń, których wyjaśnianie wymaga często sięgania do wielu źródeł, odniesień i analogii związanych z kulturą człowieka. Jako ścieżka duchowa (staram się unikać terminu "religia"), często zahacza o sfery wręcz niemożliwe do opisania prostym językiem, za pomocą zwykłych słów. Odczuwanie i doświadczenie, tak nieodzowne w druidycznym rozumieniu świata i boskości, wymyka się logosowi. Pewne myśli i wrażenia, przelane na papier lub choćby wypowiedziane, okazują się już nie być tym, co pierwotnie tliło się wewnątrz nas. Stają się zubożone, strywializowane, spłaszczone. Zanika gdzieś ów "trzeci wymiar", tak silnie obecny podczas bezpośredniego odczuwania za pomocą zmysłów. I właśnie tutaj w sukurs przychodzi nam język symboli - nie zastępują one słowa pisanego, ale staja się, przez swoją specyfikę, medium bardziej odpowiadającym potrzebie chwili. Stąd właśnie taka waga symboliki w druidyzmie. Rozumienie się "bez słów", tylko za pomocą określonych symboli, zawierających bogactwo treści, jest istotą komunikacji pomiędzy ludźmi praktykującymi druidyzm. I nie tylko pomiędzy nimi... Zdecydowana większość osób interesujących się bądź druidyzmem, bądź kultura celtycką jako taką, słyszała o piśmie druidów, zwanym pismem ogamicznym. "Ogham", wymawiany jest z gaelicka w sposób zbliżony do dźwięku "OHm", gdzie "h" brzmi bardzo głęboko. Pamiętam, jak jeden z moich irlandzkich przyjaciół zapytał mnie po raz pierwszy, czy wiem, co to jest "ołm". Mimo że doskonale wiedziałem, czym jest pismo ogamiczne, zrobiłem wielkie oczy na dźwięk tego słowa, po raz pierwszy w życiu słyszanego "w oryginale". Dopiero gdy Irlandczyk palcem w powietrzu nakreślił kilka znaków tego alfabetu, zrozumiałem, o co mu chodzi. Co się wydarzyło w tamtym momencie? Przemówił symbol, jakim jest ogham. Niepotrzebne było już dalsze wyjaśnianie i definiowanie - obaj wiedzieliśmy, o czym mówimy. W naszych umysłach pojawiło się nie tylko samo rozumienie tego, czym są owe dziwaczne znaczki, przypominające nieco skandynawskie runy, ale też całe bogactwo znaczeń i historycznych konotacji powiązanych z tym zestawem znaków.  Ten, z życia wzięty przykład, dobrze ilustruje rolę, jaką w druidyzmie odgrywa symbolika. W oczywisty sposób ta rola jest bardzo zbliżona do powszechnej funkcji symboli, na przykład znaków drogowych czy piktogramów informacyjnych na dworcach i lotniskach. Niemniej, poprzez swoją głębię i złożoność, niesie ze sobą o wiele więcej treści i posiada jeszcze inne funkcje niż powszechnie używane znaki. Nie będę w tym miejscu analizował dokładnie samego oghamu, jest to wdzięczny temat na osobny artykuł, chciałem jedynie przytoczyć powyższą historię jako przykład zadziałania symbolu. Nie poszczególnych znaków tego alfabetu, ale przedstawienia idei, zawartej w ogólnym wyglądzie i charakterze oghamów. Ważne jest, aby pamiętać, ze każdy symbol ma sens wtedy, gdy przemawia za nim określona treść. W tym miejscu daje się zauważyć pewną różnicę pomiędzy rozumieniem znaczenia symboli w druidyzmie, a na przykład w religiach judeochrzescijańskich czy w systemach magicznych wyrosłych z tego pnia, jak bazujące na nim rodzaje magii demonologicznej, czy też zahaczające o ten pień, jak voodoo. W nich poszczególne symbole posiadają moc przypisaną nie tylko z racji interakcji z ludzkim umysłem, ale i wskutek działania sił zewnętrznych, jak Boga, demonów, loa itp. Zresztą rola symboli w systemach magicznych to temat zupełnie na inne miejsce i czas. Spotykane w druidyzmie symbole to zarówno znaki, gesty (w tym i określone dźwięki) jak i konkretne przedmioty fizyczne. Część z nich oczywiście wiąże się w większym lub mniejszym stopniu z innymi ścieżkami, szkołami, religiami i filozofiami mistycznymi. Wszystkie one spełniają funkcje bądź informacyjno-mnemotechniczne, bądź rytualno-magiczne. Przykładem pierwszej grupy jest chyba najbardziej znany symbol druidyzmu - znak Awen. Prezentuje poniżej kilka jego wersji.      Jego analizę można przeprowadzić na trzech poziomach: Poziom pierwszy - analiza preikonograficzna, (w największym skrócie i uproszczeniu) obejmująca prosty i zrozumiały dla wszystkich, niezależnie od kręgu kulturowego, opis obiektu. W naszym wypadku: "Symbol przedstawiający trzy proste linie, rozchodzące się promieniście od góry do dołu, gdzie środkowa z nich biegnie pionowo, natomiast dwie pozostałe - pod jednakowym kątem oddalające się od pionowej osi symetrii. Niektóre wersje symbolu ukazują linie połączone ze sobą w jednym punkcie u góry, inne nie. Opcjonalnie, linie mogą być przedstawiane jako pasy, rozszerzające się ku dołowi, tworzące wrażenie skrótu perspektywicznego. W górnej części znaku są trzy punkty, czasem zastępowane jedną, pozioma kreską. Niektóre wersje znaku ujmowane są w pojedynczy bądź potrójny okrąg." Najprostszy opis, nie mówiący nam nic o treści i znaczeniu poszczególnych elementów symbolu. Poziom drugi - analiza ikonograficzna. Aby ją przeprowadzić, musimy dysponować wiedzą pozwalającą nam zidentyfikować poszczególne części symbolu już nie jako abstrakcyjne znaki, ale konkretne obiekty: "Symbol przedstawia trzy rozchodzące się symetrycznie promienie, wybiegające z jednego punktu, gdzieś w górnej jego części. Ponad nimi znajdują się trzy punkty lub pozioma linia, będące przedstawieniem kropel bądź odległego miejsca na horyzoncie/za horyzontem. Całość otoczona jest pojedynczym, ewentualnie potrójnym kręgiem" Widzimy, że identyfikacja poszczególnych elementów zaczyna wprowadzać konkretne treści i znaczenia. Poziom trzeci - analiza ikonologiczna. Ten poziom wymaga już pełnej wiedzy nie tylko o tym, co symbol przedstawia, ale również o znaczeniu i konotacjach wszystkich elementów. Ta właśnie wiedza leży u podstaw wszelkiego zrozumienia symboli współczesnego druidyzmu. "Trzy promienie są umownym, symbolicznym przedstawieniem Trzech Kolumn Prawdy lub Trzech Filarów Myśli druidycznej - przedstawiających pełnię boskości świata. Dwa zewnętrzne promienie to energie męskie i żeńskie, środkowy to efekt harmonii pomiędzy nimi i owoc ich połączenia - życie, świat, utożsamiany z Boskim Dzieckiem Mabon. Trzy krople symbolizują Trzy Pierwsze Krople z kotła Ceridwen, zwane trzema kroplami Awen, zawierające w sobie natchnienie i nieskończoną mądrość. Każda z kropel unosi się nad kolejnym z trzech promieni, sugerując, iż pełnia wiedzy łączy się z poznaniem każdego z trzech aspektów boskiej natury. Niektóre przedstawienia symbolu zastępują krople poziomą linią, interpretowaną czasem jako linia horyzontu, łącząca niebo z ziemią - to co duchowe z tym, co materialne. Krąg, opasujący symbol, to idealna figura, będąca odniesieniem do Pełni i Doskonałości Wszechświata. Trzy kręgi natomiast nawiązują do wersji mitu o Trzech Kręgach Annwn - Abred, Gwynedd i Ceugnant. Istnieją wersje symbolu, w których trzy promienie przecinają trzy kręgi, biegnąc w Nieskończoność." Jak widzimy, bez dokładnej wiedzy o znaczeniu poszczególnych elementów, nie byłoby możliwe tak szerokie zinterpretowanie Znaku Awen. Pojawiają się w nim treści i pojęcia, których wyjaśnienie wymaga szerokiego kontekstu. Ponadto, jak wspomniałem, istnieją różne wersje symbolu, w których poszczególne elementy wymieniają się, lub zmieniają stosunek względem siebie - to również nie jest dziełem przypadku i ma swoje ścisłe odzwierciedlenie w akcentowaniu symbolizowanych przez nie wartości. Każdy symbol ma swoją treść. Owa najgłębsza i najbogatsza ma największe znaczenie. Wynika ze znajomości i analizy mitów oraz wiedzy i poglądów druidyzmu na otaczający nas świat. Tak więc symbole tego typu są - używając nieco infantylnego sformułowania - rodzajem "przypominajek" o określonych treściach. Stąd właśnie bierze się pierwsza z funkcji symboli - mnemotechniczna. I wcale nie oznacza to ich dyskredytacji i sprowadzenia li i jedynie do znaków mających odświeżać naszą pamięć. Cała gama skojarzeń emocjonalnych i pamięciowych, często na poziomie podświadomości sprawia, że gdy patrzymy na symbol i kontemplujemy jego poszczególne części, w naszym umyśle tworzy się konglomerat myśli i znaczeń, posiadający wspomnianą wcześniej "trójwymiarowość". W tym momencie, czytelniku, pomocne w zrozumieniu tego, co napisałem, będzie przypomnienie sobie chwili, gdy czytałeś trzy definicje terminu "symbol". Każda z nich z osobna tworzy w naszym umyśle pewną myśl, pewien obraz znaczenia. I w momencie, kiedy zestawiamy wszystkie trzy obrazy, część znaczeń nakłada się i powiela, ale część uzupełnia się nawzajem, wzbogacając i tworząc czwartą definicję, nasza własną, powstałą w wyniku syntezy składników. Pojawia się nowa jakość, wynikająca z działania naszego umysłu. Dokładnie taki sam proces powinien zachodzić podczas kontemplacji symbolu - nakładające się znaczenia elementów składowych tworzą wspólny obraz, nie tylko prostą sumę, ale właśnie nową jakość. Nie zawsze możemy ją wypowiedzieć. Nie zawsze możemy ją zapisać. Bowiem zapisanie jej "rozbije" jej strukturę na części składowe, możliwe do ujęcia przez logos. A to już nie będzie to samo. Ten rodzaj asocjacji używany jest przez druidów do wywoływania określonych stanów świadomości podczas rytuałów. Wiąże się to już z magicznym znaczeniem symboli. Każdy rytuał wymaga pewnej formy. Mam tu na myśli zarówno rytuały "zewnętrzne" dziejące się w świecie materialnym, jak i "wewnętrzne", mające miejsce podczas medytacji. Właściwe rozumienie symboli - i przede wszystkim ich znajomość - jest kluczem do powodzenia wszelkich praktyk. Forma rytuałów składa się z elementów symbolicznych. Są to słowa, gesty i przedmioty, w tym też symbole - ich materialne wyobrażenia na szatach, rysunki na ziemi czy "w powietrzu". Treść symboliczną mogą mieć również sami ludzie, uczestnicy rytuału. Ponadto - last but not least - miejsce i czas, w którym odbywa się ceremonia również mogą mieć silne znaczenie symboliczne. Po co to wszystko? Ano właśnie po to, by wspomóc albo wręcz umożliwić uczestnikom pełne zjednoczenie się z siłami Natury i przeżycie tego, co jest celem ceremonii w danym momencie. Jednym z moich ulubionych cytatów z Rossa Nicholsa są słowa: "Ritual is a poetry in the world of Acts" Rytuał jest poezją w świecie działań. Doskonale współgrają te słowa z tematem niniejszego tekstu. Poezja posługuje się językiem znaczeń i symboli, mających wzbudzić w czytelniku określone uczucia. Czyż nie brzmi to podobnie do opisu i funkcji rytuałów? Nie tylko druidycznych, ale wszelakich rytuałów i ceremonii? Nie zawsze w wierszu chodzi o przekazanie ściśle określonej treści. Podobnie rytuał nie zawsze jest czynnością mającą konkretny, materialny cel. Czytamy wiersz aby przeżyć wzruszenie, doznać antycznego "katharsis". Rytuał odbywamy również po to, by przeżyć określony stan. I w tym właśnie pomagają nam wszelakie symbole. Znając ich znaczenie, głębię treści, jaką zostały obdarzone, łatwiej zapominamy o codzienności, o prozie życia, skupiając się, w otoczeniu znaków, przedmiotów, na tym co najważniejsze - kontakcie z całym otaczającym nas światem, nie tylko jego materialną powłoką. Oczywiście, że możemy odprawić rytuał zupełnie bez użycia jakichkolwiek symboli i gestów. Ale będzie on bardzo zubożony. W zasadzie przestanie być rytuałem, tak jak poezja odarta ze swojego charakteru, przestanie być poezją, a stanie się zwykłym - nomen omen - prozaicznym opisem. Posługiwanie się symbolami stwarza odpowiedni nastrój, wywołuje określony stan umysłu - dokładnie tak, jak techniki medytacyjne - śpiew, gra na instrumencie, taka a nie inna pozycja ciała itp. Osoby zaznajomione z podstawami magii ceremonialnej z łatwością dostrzegą analogię. Tak. W końcu rytuał druidyczny tez jest rodzajem ceremonii. Z pewnością ma inny charakter i przebieg, niż "klasyczne" rytuały ceremonialistów, jednak pewne techniki mają wspólny korzeń - posługiwanie się symbolami jak najbardziej do niego należy. Powyższe uwagi odnoszą się w większej części do rytuałów "zewnętrznych". Jednak medytacje w nie mniejszym stopniu posługują się symbolami. Skupiając się na określonym kształcie, wizualizując konkretne formy, posługujemy się niczym innym, jak symbolami posiadającymi dla nas konkretną treść. Także w przypadku wizji, kiedy nastawiamy się "na odbiór" bodźców, praktycznie nigdy nie zdarza się, by docierały one do nas w postaci "otwartego kodu". Ponieważ przepływają przez najgłębsze warstwy naszej świadomości, siłą rzeczy pojawiają się pod postacią symboli, archetypów. I tylko szeroka wiedza na ich temat pozwala możliwie w pełni zrozumieć to, co chce nam przekazać Świat. Symbole odgrywają w druidyzmie ogromną rolę. Są skarbnicą wiedzy zakodowanej w prostych znakach, są też potężnym narzędziem, używanym w praktyce. Są kluczem, elementem łączącym przeszłość z teraźniejszością, świadomość z podświadomością, to co ukryte i niewypowiedziane z tym, co jasno określone i zapisane. Bez symboli druidyzm nie mógłby istnieć, podobnie jak wiele innych ścieżek. Mimo wszystko są one tylko - i aż - narzędziem dla umysłu. Im większą wiedzę o świecie, o historii, o kulturze posiada człowiek, podążający drogą Mędrców Natury, tym czytelniejszy i pełniejszy jest dla niego świat symboli, tym szerzej otwiera się brama do poznania krain leżących poza granicą logosu. Czeski |
||
| Poprawiony: środa, 25 marca 2009 07:06 |
